Verslag debatavond ‘Boeren, stikstof en politiek’

Deel deze pagina:

Maatschappelijk vraagstuk of boerenprobleem?
Barneveldse SGP(-jongeren) organiseert avond over stikstof

Is er een stikstofprobleem? Ja en nee. Onze lucht bestaat voor 78% uit stikstof, we ademen het in en uit zonder problemen. Maar verbindingen aangaan met zuurstof, de zogenoemde stikstofoxiden (NOx). Deze ontstaan door verbranding, voornamelijk veroorzaakt door auto’s en industrieën. Daarnaast stoot de landbouw ammoniak uit, een verbinding van stikstof en waterstof (NH3). Een overschot van deze stoffen heeft eenvoudig gezegd twee gevolgen: “verzuring en vermesting”. Slecht voor natuur, gezondheid en voedselproductie. Maar hoe groot is dat probleem? “Een nuchtere kijk op stikstof is dringend noodzakelijk,” vindt Tweede Kamerlid Bisschop.

Het is vrijdagavond. Een tijdstip waarop het Van Lodensteincollege in donker gehuld zou moeten zijn. Maar niet vandaag. SGP-Barneveld én SGP-jongeren Barneveld organiseren een avond over stikstof. Naast Tweede Kamerlid Roelof Bisschop is wethouder Aart de Kruijf aanwezig voor een bijdrage. Ook het Gelderse Statenlid Bennie Wijnne is van de partij. De drie zullen samen het forum vormen na de pauze.

“Uw goedheid kroont de jaargetijen,” de eerste regel van psalm 65:8 klinkt door de aula van het Van Lodensteincollege. Silvan Hardeman, voorzitter van de lokale jongerenafdeling, opent de avond met de geschiedenis van Hizkia, Sanherib en de verderfengel. Toen Hizkia de brieven van de boden ontving, breidde hij die uit voor het aangezicht van de HEERE (Jesaja 37:14). “Er is een overeenkomst tussen Hizkia’s tijd en onze tijd,” zo verbindt Hardeman de tekst met het onderwerp van de avond, “dat we de oplossing voor onze problemen niet bij onszelf zoeken. Hizkia zocht het niet bij zichzelf, hij ging er eerst mee naar de Heere.”

SGPJ-voorzitter Arie Rijneveld uit Werkendam is gespreksleider deze avond. “Wie is er hier boer?” vraagt hij eerst het publiek. Een tiental handen gaat de lucht in van de ongeveer zestig aanwezingen. “Vanavond zijn er drie sprekers met het SGP-geluid, maar wees niet te bang om straks kritische vragen te stellen,” adviseert Rijneveld. Dan richt hij zich tot de eerste spreker: “Kunt u iets zeggen over de boerenprotesten?” Bisschop staat er “enigszins dubbel” in, geeft hij aan. “De SGP is niet zo van de protesten en de massabijeenkomsten. Anderzijds begrijp ik goed waarom ze tot de protesten komen. Met een kwinkslag: ‘Randstedelijke mensen hebben in elk geval ontdekt dat trekkers net kleine tankjes zijn die overal doorheen gaan’.”

“Er hangt een deken van stikstof over Nederland” begint Bisschop zijn bijdrage. Dat zijn niet zijn eigen woorden, maar de woorden van een deskundige tijdens een commissievergadering. “Dat klinkt natuurlijk erg onheilspellend,” zegt de SGP’er, “ik zei: Dat is maar goed ook, want 78% van onze lucht bestaat uit stikstof. Is er dan geen stikstofprobleem? Jazeker wel! Als er een teveel aan stikstofoxiden neerdaalt, dan treedt er verzuring en vermesting op, beide zeer slecht voor de natuur. Maar als er zo dreigend over stikstof wordt gesproken, dan vraag je je wel af: waarom? Daar zit een ander probleem achter, namelijk dat men vindt dat de landbouw te intensief is. Een nuchtere kijk op stikstof is daarom dringend noodzakelijk!”

Bisschop neemt zijn publiek mee in een chronologisch verhaal dat begint bij zijn eigen afkomst. “Ik voel me volbloed boerenzoon.” Het bedrijf van zijn ouders werd mede door de landbouwpolitiek opgedoekt. “Vroeger kon je met 30 koeien een inkomen verdienen en regelde je de kringloop lokaal. Eigenlijk waar de minister nu naar toe wil.” Boeren moesten door de tijd heen steeds meer produceren om een inkomen te kunnen verdienen. De intensievere bemesting die nodig is voor een hogere productie heeft invloed op de bodemrijkheid. “Er wordt een gat geslagen in de ecologische cirkel. Op die manier gaat alle natuur naar de knoppen.” Vanwege deze ontwikkeling stelde de overheid het Natura-2000 beleid vast waaraan voortaan alle vergunningen werden getoetst. “Rechters hanteerden de regels van dat beleid streng, waardoor het een onaantastbaar geheel werd dat onwerkbaar was.” Als reactie daarop kwam het Programma Aanpak Stikstof (PAS). “Eigenlijk was dat toestemming op de pof en dat heeft uiteindelijk tot de uitspraak van de Raad van State geleid.” Op 29 mei dit jaar oordeelde de rechter dat het PAS niet meer mocht worden gebruikt voor vergunningverlening.

“De vlam sloeg in de pan toen D66’er Tjeerd de Groot riep: ‘Mensen dit betekent halvering van de veestapel,’ markeert Bisschop de aanleiding van de boerenprotesten. Het was volgens het Tweede Kamerlid de bekende druppel die de emmer deed overlopen. “Waar lopen boeren het meest tegen aan? Stapels aan regels. Boeren hebben het gevoel dat ze het nooit goed kunnen doen, terwijl ze voldoen aan alle regels en alle benodigde vergunningen hebben. Op de fractie hadden wij een boerendochter. ‘Wij krijgen stank voor dank,’ zei ze. Dat steekt.”

Een ander punt waar de SGP-fractie bovenop heeft gezeten, waren de rekenmodellen van het RIVM. “Steeds zonder resultaat. Pas mei dit jaar zijn ze vrijgegeven,” zegt Bisschop. Emissie en depositie van stikstof wordt vooral berekend. “Er zijn tachtig meetpunten, maar de berekeningen gaan boven de metingen.” De SGP is kritisch op die metingen. “We vinden dat er per gebied, per habitat, gemeten moet worden. De overheid moet maatwerk leveren. Bovendien zijn er meer metingen nodig, zodat je op metingen kunt baseren in plaats van berekeningen.” Op basis van die metingen moet de overheid een veilige drempelwaarde bieden voor kwetsbare gebieden, vindt het Kamerlid. “De huidige situatie kan leiden tot landbouwverandering, maar dat moet wel op basis van gegevens gebeuren,” betoogt Bisschop. “De SGP zet zich in voor vitale landbouw. En dat wordt een heel gevecht,” besluit hij zijn bijdrage.

Sinds 2010 is wethouder de Kruijf lid van de VNG-commissie Ruimte, Wonen en Mobiliteit. Vanuit die functie voerde hij gesprekken met minister Schouten. “Het probleem rond stikstof ontstond in mei, het overleg was pas op 3 juli. Daaruit blijkt de beperkte urgentie van het kabinet in het begin,” schetst de wethouder. Die urgentie wordt nu wel gevoeld in Den Haag: “Bij het tweede overleg kwam minister van Nieuwenhuizen erbij en inmiddels is het overleg met de minister-president.” Doel van het overleg? “Er mag geen toename van stikstof zijn en de bestaande stikstof moet omlaag. Wat betreft dat laatste, daar hebben we tijd voor.” Volgens de bestuurder heeft de stikstofnorm een grote relatie met afstand, die algoritmisch verloopt. “Als je verder van een Natura-2000 gebied afzit, kan er nog van alles. Nu is het zoeken hoe we de drempelwaarde voor stikstof kunnen invoeren. Op de Veluwe zijn 40% van alle natura-2000 gebieden. Er zijn gebiedsgerichte processen gestart.” De provincie is er nog niet over uit welke regels er vastgesteld moeten worden. De wethouder verwacht in december meer duidelijkheid daarover.

“De dreiging voor de boerenstand is dat de oplossing voor het stikstofprobleem ten koste gaat van de veehouderij.” Uiteindelijk zal het met minder dieren moeten, voorziet de wethouder, maar dat kan niet zonder tegelijk over het verdienmodel te praten, vindt hij. “We moeten naar het hele systeem kijken, dus retail kan niet buiten de discussie blijven.” Die boodschap illustreert De Kruijf met zijn eigen achtergrond. “Mijn vader had 70 melkkoeien, mijn broer Kees die het bedrijf overnam heeft 190 koeien. Mijn broer werkt meer en verdient minder dan mijn vader. Minder koeien vindt hij vast een goed idee, als hij dan ook maar evenveel verdient. Een boer krijgt 6 tot 8 cent per ei, terwijl de supermarkt 24 cent vraagt. We moeten het probleem dus integraal aanpakken, want er zijn meer actoren,” besluit hij.

Dan is er pauze. De meesten zijn daar wel aan toe vanwege de hoge informatiedichtheid van de bijdragen. Al die gegevens moeten even bezinken. De chronologische uitleg van voormalig docent geschiedenis Bisschop is gewaardeerd. “Ik begrijp nu waarom bepaald beleid, zoals de Natura-2000 gebieden ooit is afgesproken,” zegt een bezoeker tijdens de pauze. Na een kop koffie is het tijd voor vragen. Eerst introduceert Rijneveld het Statenlid Bennie Wijnne. “De provincie wordt belangrijk in de gebiedsgerichte aanpak van stikstof,” geeft hij aan. Was hij ook bij de protesten? “Ik ben volksvertegenwoordiger,” zei Wijnne, “dat gaf uiteindelijk de doorslag om te gaan. Uit de gesprekken die ik voerde met boeren hoorde ik vaak verhalen over een onbetrouwbare overheid. Het vertrouwen van de sector valt alleen te winnen door een betrouwbare overheid.”

De waardering voor de didactische gaven van Bisschop blijkt ook uit de eerste vraag die wordt gesteld. “Ammoniak, stikstof, kunt u dat eens allemaal uitleggen?” “Hij gaf geen scheikunde,” probeert Rijneveld nog, maar het Kamerlid waagt desondanks een poging. Ook de mensen die het vak scheikunde met vreugde lieten vallen op de middelbare school moeten even opletten, want de uitleg van enkele basisbegrippen is onmisbaar om de stikstofdiscussie te kunnen volgen.

Sommige boeren die aanwezig zijn, nemen de gelegenheid te baat om gerichte vragen te stellen. De één wil weten of er een vergoeding staat tegenover bedrijven die zouden stoppen bij Natura-2000 gebieden. Een ander merkt op dat hij in de discussie gerichte maatregelen mist. Bisschop: “Mee eens, wij houden ook dit verhaal, daarom vinden wij die metingen belangrijk, zodat beleid ergens op gebaseerd is. Daarnaast zijn wij ervoor om beleid te formuleren vanuit kansen in tegenstelling tot bedreigingen zoals nu vaak gebeurd.” Ook werd de RAF-lijst genoemd in een vraag. Nooit van gehoord? Goed mogelijk, maar boeren zijn gewend aan heel wat lijstjes en regels.

Een paar jongeren stellen kritische vragen. “Trots op de boer: past ons als SGP geen terughoudendheid? Zijn we niet zelf meegegaan in die intensivering?” zo vraagt een jongeman. Bisschop: “Dat is een vinger op de zere plek. De SGP heeft daar wel altijd tegen gewaarschuwd. Maar aan de andere kant snap ik wel de bedrijfsmatige keuzes die boeren maken. “Valt het nog onder rentmeesterschap?” vraagt de jongen door. “Ja absoluut,” vindt Bisschop, “intensivering is niet hetzelfde als schaalvergroting. Boeren hebben schaalvergroting niet gezocht, maar ze moesten vergroten om hun bedrijf te bekostigen. De meeste boeren die ik tegenkom hebben geen houding van: meer, meer, meer. Nee, als ze maar een boterham kunnen verdienen, daar gaat het ze om.” Een student Natuurkunde heeft een vraag over de rekenmodellen. “Moet je die wel opvragen bij het RIVM? Moeten de feiten niet juist buiten het politieke debat blijven?” “Dan zeg ik als boerenzoon: dat wil ik zelf kunnen berekenen,” reageert Bisschop. “Er is geen reden om een wetenschappelijk betrouwbaar verhaal niet publiek te maken. Wetenschappers mogen nooit vragen: vertrouw ons nu maar. Gebrek aan openheid roept bij mij argwaan op.”

Een vragensteller vraagt om een reactie op het standpunt van PvdD-fractievoorzitter uit Apeldoorn, die van mening is dat de veestapel minder moet worden. Wijnne reageert: “Daar mis ik het verdienmodel in en ik maak me zorgen wat deze bewering betekent voor de internationale markt. Dit soort dingen is makkelijk roepen, maar moeilijk uitvoerbaar.” De Kruijf: “Het moet haalbaar blijven. Het heeft twee generaties geduurd om tot deze landbouw te komen. Wil je veranderen, dan heb je daar tenminste één generatie voor nodig. Ik legde dit voor aan een vertegenwoordiger van Rabobank die bij het overleg was, hij reageerde: “Mee eens, tenzij de prijs voor levensmiddelen omhoog gaat.” Dat laatste is een lastige omslag, denkt Bisschop. “Het gedrag van de consument is het moeilijkst te veranderen. In de schappen liggen twaalf soorten biefstuk. We zijn verwend door een keur aan producten.” De wethouder reageert: “Het valt mij op dat het vak met lokale producten bij de Jumbo vaak leeg is. Die producten zijn duurder, maar ook lekkerder. Lokaal is er genoeg te regelen, het probleem is de wereldmarkt. Ik denk dat we toch naar zekere mate van bescherming van de eigen markt moeten.” “Maar hoe reëel is dat?” reageert een aanwezige, want we zitten in een open markt. De Kruijf is optimistisch: “Zonder scharreleieren waren we nooit van de legbatterijen afgekomen. We moeten denken in stapjes.”

De discussie over stikstof kent uiterste posities in politiek Den Haag. “Er is geen stikstofprobleem, maar een boekhoudkundig probleem,” stelt Baudet van FvD. “De natuur past zich aan, we krijgen wat meer bomen en wat minder dorre grond.” Daartegenover beweert Ouwehand van de PvdD: “Ecosystemen kunnen kantelen en in een gevaarlijke zone raken als je soortenrijkdom niet beschermt.” De insteek van Baudet is wat te simpel, reageert Bisschop desgevraagd. “Er is met een te hoge concentratie wel degelijk een probleem voor de natuur. Ook vanuit rentmeesterschap zijn dit zaken die onze aandacht verdienen. En als je met elkaar afspraken maakt, moet je je daaraan houden.” “De stikstofdiscussie is enorm gepolitiseerd,” duidt De Krijf de verschillen, “de één wil zijn racecircuit behouden, de ander de afsluitdijk, etc.” Daaruit blijkt, vindt de wethouder, dat het om een “integraal probleem” gaat, “we kunnen dit niet alleen bij de boeren leggen.” Wijnne geeft aan dat de SGP de moties van FvD niet heeft gesteund in de Staten. “We moeten met een evenwichtig verhaal komen straks. Politiek is compromissen sluiten.”

De rode draad in de bijdragen van de drie sprekers is te vangen in één woord: betrouwbaarheid. Een betrouwbare overheid zorgt ervoor dat boeren weten waar ze aan toe zijn. Arie Rijneveld vraagt de drie boerenzonen tot slot om, in één zin, een punt te noemen waar ze zich de komende tijd voor gaan inzetten. Wethouder de Kruijf: “De bouw weer zijn werk laten doen.” Statenlid Wijnne: “Een gebiedsgerichte en vrijwillige aanpak op dit dossier.” Tweede Kamerlid Bisschop: “Onze insteek zal duurzaamheid zijn op basis van heldere afspraken.”

Het publiek zal zich af en toe een scholier in de schoolbanken hebben gevoeld. Stikstof, ammoniak, beleidsregels, emissie, depositie, bestuursorganen, rekenmodellen. Het was een avond met lessen geschiedenis, scheikunde, statistiek en maatschappijleer ineen. De bijeenkomst weerspiegelt daarmee de complexiteit van het stikstofdossier. Oftewel: stikstof is een maatschappelijk vraagstuk, niet alleen een boerenprobleem.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *